Quản lý Process
Vòng đời Process
| Trạng thái | Ký hiệu | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Running | R | Đang chạy hoặc chờ CPU |
| Sleeping | S | Chờ I/O, có thể interrupt |
| Disk Wait | D | Chờ I/O hardware, không interrupt được |
| Stopped | T | Bị dừng (Ctrl+Z hoặc SIGSTOP) |
| Zombie | Z | Đã exit nhưng parent chưa cleanup |
Xem Process
ps — Process Snapshot
ps # chỉ process trong terminal hiện tại
ps aux # TẤT CẢ process (BSD style — phổ biến nhất)
ps -ef # TẤT CẢ process (UNIX style)
ps aux | grep nginx # tìm process nginx
ps -p 1234 # xem process theo PID
ps -u sontn # process của user sontn
ps --forest # hiển thị dạng cây (parent-child)
# Đọc output ps aux:
# USER PID %CPU %MEM VSZ RSS TTY STAT START TIME COMMAND
# root 1 0.0 0.1 225880 9128 ? Ss Jan10 0:05 /sbin/init
# nginx 123 0.1 0.5 56040 20480 ? S 10:00 0:02 nginx: worker
#
# VSZ = Virtual memory size
# RSS = Resident Set Size (RAM thực sự dùng)
# STAT = Trạng thái: S=sleeping, R=running, Z=zombie, D=disk wait
# s=session leader, l=multi-threaded, +=foreground
top / htop — Real-time Monitor
top # interactive monitor
top -u sontn # chỉ process của user
top -p 1234,5678 # theo dõi PID cụ thể
top -bn1 # batch mode, 1 lần (dùng trong script)
Phím tắt trong top:
| Phím | Chức năng |
|---|---|
P | Sort theo CPU |
M | Sort theo Memory |
k | Kill process (nhập PID) |
1 | Hiện từng CPU core |
q | Thoát |
h | Xem help |
# htop — giao diện đẹp hơn, cần cài
sudo apt install htop
htop
htop -u sontn
pgrep / pidof — Tìm PID
pgrep nginx # PID của tất cả nginx process
pgrep -l nginx # PID + tên process
pgrep -u sontn python # python process của user sontn
pidof nginx # tương tự pgrep
pstree # cây process toàn hệ thống
pstree -p sontn # cây process của user
Điều tra Process sâu hơn
# Thông qua /proc filesystem
ls -la /proc/1234/ # thông tin process PID 1234
cat /proc/1234/cmdline # lệnh khởi chạy
cat /proc/1234/status # state, memory, uid...
cat /proc/1234/environ # biến môi trường
ls -la /proc/1234/fd/ # file descriptors đang mở
# lsof — List Open Files
lsof -p 1234 # tất cả file process đang mở
lsof -u sontn # file user sontn đang mở
lsof -i :80 # process nào đang dùng port 80
lsof -i :80 -i :443 # port 80 và 443
lsof +D /var/log/ # process nào đang dùng thư mục này
Gửi Signal cho Process
# kill — gửi signal theo PID
kill 1234 # SIGTERM (15) — yêu cầu dừng graceful
kill -9 1234 # SIGKILL — buộc dừng ngay (không ignore được)
kill -15 1234 # SIGTERM tường minh
kill -HUP 1234 # SIGHUP — reload config (nginx, sshd)
kill -STOP 1234 # tạm dừng process
kill -CONT 1234 # tiếp tục process đã dừng
# killall / pkill — kill theo tên
killall nginx # kill TẤT CẢ process tên nginx
pkill -9 python # kill tất cả python process
pkill -u sontn # kill tất cả process của user sontn
pkill -f "gunicorn app" # kill theo full command line
SIGTERM trước, SIGKILL sau
Luôn thử kill <PID> (SIGTERM) trước để process có thời gian cleanup graceful (đóng connection, flush buffer, ghi log).
Chỉ dùng kill -9 khi SIGTERM không hiệu quả sau vài giây.
| Signal | Số | Ý nghĩa | Có thể ignore? |
|---|---|---|---|
| SIGHUP | 1 | Reload config / disconnect terminal | Có |
| SIGINT | 2 | Ctrl+C | Có |
| SIGKILL | 9 | Force kill | Không |
| SIGTERM | 15 | Graceful stop | Có |
| SIGSTOP | 19 | Pause process | Không |
| SIGCONT | 18 | Continue paused process | — |
Foreground, Background và Jobs
# Chạy lệnh ở background
./long_script.sh & # chạy background, thoát ngay
nohup ./script.sh > output.log & # background + không bị kill khi logout
# Quản lý jobs trong shell
jobs # liệt kê jobs trong shell hiện tại
jobs -l # kèm PID
fg # đưa job gần nhất về foreground
fg %2 # đưa job số 2 về foreground
bg # tiếp tục job đang pause ở background
bg %2 # tiếp tục job số 2
# Ctrl+Z → dừng process hiện tại → bg để tiếp tục ở background
# tmux — terminal multiplexer (persistent session)
tmux new -s deploy # tạo session tên "deploy"
tmux attach -t deploy # kết nối lại session
tmux ls # liệt kê session
# Ctrl+B, D → detach (session vẫn chạy dù logout SSH)
systemd — Quản lý Services
systemd là init system hiện đại, chạy với PID 1, quản lý toàn bộ vòng đời service.
systemctl — Điều khiển service
# Xem trạng thái
systemctl status nginx # trạng thái service chi tiết
systemctl is-active nginx # active / inactive
systemctl is-enabled nginx # enabled / disabled
# Điều khiển service
sudo systemctl start nginx # khởi động
sudo systemctl stop nginx # dừng
sudo systemctl restart nginx # dừng rồi khởi động lại
sudo systemctl reload nginx # reload config (không restart process)
sudo systemctl enable nginx # tự động start khi boot
sudo systemctl disable nginx # không tự start khi boot
sudo systemctl enable --now nginx # enable + start ngay
# Liệt kê service
systemctl list-units --type=service # service đang active
systemctl list-units --type=service --all # tất cả service
systemctl list-unit-files --type=service # trạng thái enabled/disabled
journalctl — Xem log của systemd
journalctl -u nginx # log của nginx service
journalctl -u nginx -f # follow real-time
journalctl -u nginx -n 100 # 100 dòng cuối
journalctl -u nginx --since "1 hour ago"
journalctl -u nginx --since "2024-01-15 10:00" --until "2024-01-15 11:00"
journalctl -u nginx -p err # chỉ error level trở lên
journalctl -xe # lỗi gần nhất với context
journalctl -k # kernel log (như dmesg)
journalctl --disk-usage # dung lượng journal đang chiếm
Tạo systemd service tùy chỉnh
# /etc/systemd/system/myapp.service
[Unit]
Description=My Application
After=network.target
[Service]
Type=simple
User=ubuntu
WorkingDirectory=/opt/myapp
ExecStart=/opt/myapp/bin/start.sh
ExecReload=/bin/kill -HUP $MAINPID
Restart=on-failure
RestartSec=5s
StandardOutput=journal
StandardError=journal
[Install]
WantedBy=multi-user.target
# Sau khi tạo/sửa unit file
sudo systemctl daemon-reload # reload systemd để nhận file mới
sudo systemctl enable --now myapp